بلن فیلمی درباره ی تاریخ بدن

سقط جنینی رخ می دهد و ناگهان خولیتا وارد تراژدی میگردد که من آن را جنگ اختیار بر بدن و قانون می نامم. این سقط، همان چیزی است که کتاب‌های پزشکی آن را «پایان بارداری پیش از توان حیات» تعریف می‌کنند، فونسی نشان می‌دهد که این تعریف‌ها چقدر خشک و بی‌رحمانه‌اند. یک زن، در میانه یک سقط ناگهانی، تنها است: تنها با درد، تنها با خون، تنها با بدنش. و درست همین جاست که “جهان قانون” وارد می‌شود : پزشکان مرکز درمانی به جای مراقبت، قضاوت می‌کند؛ و این همان نقطه اتصال بی‌نظیر فیلم با تاریخ الهیات مسیحی است.

در سنت کاتولیک، اعتقاد بر این است که، جنین از لحظه انعقاد نطفه «انسان کامل» محسوب می‌شود. این دیدگاه نه از دل کتاب مقدس، بلکه از دل تفاسیر هزارساله اخلاقی کلیسا بیرون آمده است. کلیسایی که از سده نخست میلادی سقط جنین را در کنار “قتل انسان بی‌گناه“ قرار داد است، الهیات مسحیت توانست در قرن نوزدهم برای سقط جنین مجازات طرد تعین نماید و در قرن بیستم آن را بر قانون در در دولت‌ها تحمیل نماید. به این ترتیب، سقط جنین از سطح یک پدیده زیستی – بدنی به سطح “گناه” ارتقا پیدا میکند درحالی که قانون و تفکرات الهیاتی نیز قرن ها است که از این گناه انگاری در برابر اختیار بر بدن دفاع می کند. گناهی که زن در مرکز آن قرار داشت بی آنکه در این جرم نقش مرد دیده شود، این سنت مسیحی است که ریشه‌هایش به آگوستین و آکوئیناس برمیگردد و میتوان اینگونه بیان کرد، پزشکی که گزارش این روایت تلخ را در محکومیت دختر جوان داد است نقش این دو رهبر سنتی مسیحی، آگوستین و آکوئیناس را بر عهده دارد در حقیقت این افکار ضد بشری در رفتار پزشکان بیمارستان، در این فیلم به خوبی بازتولید می‌شود. وقتی پزشک، تنها با دیدن خون و اضطراب، به جای درمان، به دنبال “نشانه‌های عمدی” می‌گردد، سنت دیرینه‌ای در او سخن می‌گوید. سنتی در الهیات مسیحی که می‌گوید “زن موظف است جنین را حفظ کند؛ هر گونه فقدان، نتیجه کوتاهی اوست”. این لحظه، به نظر من به زیبایی هرچه تمام تر، نشان داده می شود که چگونه بدن زن در طول تاریخ همزمان هم تقدیس و هم کنترل شده است. زن هم “حامل حیات” شناخته شده و هم “مسئول مرگ” و این دوگانه ظالمانه، قرن‌هاست که زن را زیر سایه‌ی از سوءظن نگاه داشته است و من پرسشی بنیادین دارم : چرا نقش مرد در این پدیده دیده نشده است ؟

بازداشت خولیتا در آن مرکز درمانی به‌راستی یکی از خشن‌ترین لحظات سینمای اجتماعی سال‌های اخیر است. تضاد میان بدن ضعیف و دستبند پلیس، تضادی میان دو جهان است : اختیار و بدن ، الهیات مسیحی و گناه. زن جوان هنوز در شوک است، حتی نمی‌داند باردار بوده، هنوز درد دارد، هنوز گیج است اما قانون منتظر نمی‌ماند. قانون صبر نمی‌کند ببیند این زن چه کشیده؛ قانون فقط دنبال متهم می‌گردد. این‌جا همان نقطه‌ی است که فیلم از مرز یک روایت فردی فراتر می‌رود و به شکلی عمیق تاریخی می‌شود گویی آن‌چه در آن مرکز پزشکی که دختر جوان به آن پناه برد، تکرار هزاران سال تاریخ الهیات مسیحی است تاریخی که با منع مطلق سقط جنین آغاز شده و از خلال قرن ها به روزگار ما رسیده است.

دادگاه خولیتا، تصویری است از ساختاری که در آن، اصل “فرض بی‌گناهی“ هرگز برای زنان کامل اجرا نشده است. از نگاه سیستم قضایی کشور آرژانتین زن جوان پیشاپیش گناهکار است. گناهش نه در عمل، بلکه در “بدن” اوست و این بازتاب یک قانون مسیحی درباره ی بدن زن است که قرن‌ها موضوع قضاوت بوده و از الهیات، در قانون، در پزشکی، در اخلاق نهادینه شده است. فیلم، این قضاوت تاریخی را بر اساس یک سوژه بازنمایی می‌کند در دادگاه خولیتا پرسش‌های سرد و کلیشه‌ای، نگاه از بالا به پایین، عدم توجه به واقعیت جسمانی زن، نادیده گرفتن سقط‌های طبیعی، بی‌ارزش شمردن درد، و مهم‌تر از همه اینکه هیچ‌کس نمی‌پرسد چرا باید زن ثابت کند بی گناه است؟

در همین نقطه است که سولداد دسا وارد می‌شود وکیل، مادر، فعال حوزه ی زنان. حضور او در فیلم تنها حضور یک شخصیت تازه نیست بلکه ورود یک جهان‌بینی تازه است. دسا نماینده خوانشی معاصر از رابطه زن و جنین است خوانشی که بسیاری از الهی دانان حوزه ی زنان نیز مطرح کرده‌اند : اینکه بارداری نه امری ساده و مطلق، بلکه رابطه‌ای عمیقاً جسمانی و اخلاقی میان زن و جنین است و زن نمی‌تواند در این رابطه به ابزار تقلیل یابد. دسا در هر قدم از پیگیری پرونده، نه‌فقط بی‌عدالتی قضایی را آشکار می‌کند، بلکه نشان می‌دهد چگونه نظام پزشکی نیز به جای درمان، به سازوکار نظارت بدل شده است همان چیزی که جامعه‌شناسان بدن آن را “پزشکی‌سازی اخلاق“ می‌نامند.

در مواجهه با پرونده، دسا لایه لایه تناقض‌هایی را آشکار می‌کند که فیلم به‌خوبی از آن‌ها برای نقد ساختاری قوانین بهره می‌گیرد، چرا هیچ آزمایش DNA انجام نشد؟ چرا پزشک به‌جای مراقبت، گزارش اتهامی نوشت؟ چرا قاضی به‌جای شنیدن، داوری کرد؟ چرا وکیل دولتی تحمیلی در دفاع از خولیتا ناتوان بود؟ این پرسش‌ها، فراتر از داستان، پنجره‌ای به سوی یک بحران عمیق‌تر در آرژانتین هستند، بحرانی که طی سال‌های گذشته در قالب جنبش‌های «Ni Una Menos» و اعتراضات علیه خشونت سیستماتیک علیه زنان بروز کرده است.